سونوگرافی واژینال و سونوهیستروگرافی چه تفاوت هایی دارند؟

انتخاب بین این دو روش، کاملاً به نوع بیماری و محل احتمالی درگیری در سیستم تناسلی بستگی دارد. سونوگرافی واژینال به عنوان اقدام اولیه و غربالگری، روش ایده‌آلی برای بررسی کلیه ساختارهای لگن، دیواره عضلانی رحم و تخمدان‌ها است؛ از این رو برای تشخیص انواع کیست‌های ساده، خونی و شکلاتی (اندومتریوما)، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، فیبروم‌های داخل عضله رحم، آدنومیوز، منشأ دردهای لگنی و همچنین تایید بارداری سالم یا خارج‌رحمی بهترین گزینه محسوب می‌شود. در نقطه مقابل، سونوهیستروگرافی ابزاری تخصصی و تکمیلی برای ارزیابی دقیق فضای داخلی و حفره رحم است؛ بنابراین برای بیمارانی که با خونریزی‌های غیرطبیعی و لکه‌بینی‌های مقاوم به درمان یا خونریزی پس از یائسگی مراجعه می‌کنند و پزشک به وجود پولیپ‌های کوچک آندومتر یا فیبروم‌های زیرمخاطی (ساب‌موکوزال) شک دارد، بسیار مناسب‌تر است. علاوه بر این، در زنانی که با ناباروری با علت نامشخص، سقط‌های مکرر یا شکست لانه‌گزینی قبل از درمان‌های کمک‌باروری (مانند IVF) مواجه‌اند، سونوهیستروگرافی با باز کردن حفره رحم می‌تواند وجود چسبندگی‌های داخل رحمی (سندرم اشرمن) یا ناهنجاری‌های مادرزادی ساختاری مانند تیغه (سپتوم) و رحم دوشاخ را با دقتی بسیار بالاتر از سونوگرافی معمولی آشکار کند و مسیر درمانی دقیق‌تری را پیش روی پزشک بگذارد.

سونوگرافی واژینال یک روش کاملاً غیرتهاجمی و ساده است که در آن تنها پروب سونوگرافی وارد واژن می‌شود؛ به همین دلیل این روش معمولاً درد خاصی ندارد و بیمار تنها احساس فشار یا ناراحتی خفیف مشابه یک معاینه ساده زنان را تجربه می‌کند. عوارض سونوگرافی واژینال نیز عملاً نزدیک به صفر است و در موارد بسیار نادر، تنها در صورتی که دهانه رحم حساس یا ملتهب باشد، ممکن است لکه‌بینی بسیار مختصری ایجاد شود. به طور کلی، این تصویربرداری نیازی به مصرف مسکن یا آمادگی دارویی خاصی ندارد و بلافاصله پس از اتمام آن، فرد می‌تواند به فعالیت‌های روزمره خود بازگردد.

در مقابل، سونوهیستروگرافی (SIS) یک پروسه نیمه‌تهاجمی‌تر است که برای بررسی دقیق‌تر حفره رحم، پولیپ‌ها، فیبروم‌ها یا چسبندگی‌ها انجام می‌شود. در این روش، پزشک پس از قرار دادن اسپکولوم، یک کاتتر باریک را از دهانه رحم عبور داده و مقداری سرم نمکی استریل را به داخل حفره رحم تزریق می‌کند تا دیواره‌های رحم از هم باز شوند. به همین علت، این پروسه با درد و انقباضاتی شبیه به دردهای قاعدگی (کرامپ) همراه است که شدت آن معمولاً از خفیف تا متوسط متغیر بوده و در افرادی که زایمان طبیعی نداشته‌اند یا دهانه رحم تنگ‌تری دارند، ممکن است کمی بیشتر احساس شود. البته این درد غالباً کوتاه‌مدت است و با مصرف یک داروی ضددرد ساده مانند ایبوپروفن حدود یک ساعت پیش از عمل، تا حد زیادی تسکین می‌یابد.

از نظر عوارض نیز سونوهیستروگرافی با وجود بی‌خطر بودن، به دلیل دستکاری سرویکس و تزریق مایع، ریسک‌های جزئی بیشتری نسبت به سونوگرافی واژینال دارد. شایع‌ترین عوارض آن شامل لکه‌بینی یا ترشح مایع طی یک تا دو روز بعد از عمل، دل‌پیچه خفیف و گاهی احساس سبکی سر و سرگیجه گذرا در حین عبور کاتتر است. احتمال بروز عفونت لگنی بسیار پایین است، اما در صورت وجود عفونت فعال قبلی ممکن است رخ دهد؛ به همین دلیل این تست معمولاً بلافاصله پس از اتمام پریود و پیش از تخمک‌گذاری، و در شرایط عدم وجود هرگونه عفونت واژینال انجام می‌شود.

۱. بهترین زمان برای سونوهیستروگرافی (SIS)

۲. بهترین زمان برای سونوگرافی واژینال (TVUS)

• Vaginal Ultrasound: Indications and Techniques — Comprehensive overview of indications for vaginal ultrasound.
• Sonohystrogram: Clinical Applications — Detailed discussion on clinical applications of sonohystrogram.
• What Is a Sonohystrogram? — Informative article explaining the sonohystrogram procedure.