جواب نمونه‌برداری تیروئید مشکوک است؛ یعنی سرطان دارم؟

آیا جواب مشکوک نمونه‌برداری تیروئید به معنای سرطان است؟

تیم تولید محتوای ایران نوبت 1405/08/16

جواب نمونه‌برداری تیروئید مشکوک است؛ یعنی سرطان دارم؟ نه لزوماً. کلمه «مشکوک» در گزارش FNA چند معنای متفاوت دارد و هرکدام احتمال سرطان و قدم بعدی خودش را دارد. در ادامه یاد می‌گیرید جواب‌تان را درست بخوانید.

«مشکوک» در جواب FNA تیروئید دقیقاً یعنی چه؟

«مشکوک» در جواب FNA تیروئید دقیقاً یعنی چه؟

وقتی کلمه «مشکوک» را در برگه جواب FNA تیروئید می‌بینید، طبیعی است که ذهن‌تان مستقیم سراغ سرطان برود. اما این کلمه در زبان پاتولوژی معنای دقیق‌تری دارد: پاتولوژیست زیر میکروسکوپ سلول‌هایی دیده که کاملاً طبیعی به نظر نمی‌رسند، ولی شواهد برای گفتن «بدخیم» هم کافی نیست. به بیان ساده‌تر، جواب مشکوک یعنی «هنوز قطعی نیست». بیشتر گزارش‌هایی که بیماران با عنوان نتیجه بیوپسی تیروئید مشکوک می‌شناسند، در یکی از سه گروه بتسدا ۳، بتسدا ۴ یا بتسدا ۵ قرار می‌گیرند. احتمال سرطان در این سه گروه با هم فرق زیادی دارد و در دو گروه اول، بیشتر بیماران در نهایت ندول خوش‌خیم دارند. پس قبل از هر نتیجه‌گیری، اول ببینید دقیقاً کدام گروه در گزارش‌تان نوشته شده است.

سیستم بتسدا؛ زبان مشترک گزارش بیوپسی تیروئید

پاتولوژیست‌ها در بیشتر کشورها جواب FNA تیروئید را با سیستمی به نام بتسدا (Bethesda) گزارش می‌کنند. آخرین ویرایش این سیستم در سال ۲۰۲۳ منتشر شد و نتیجه را در شش گروه قرار می‌دهد: گروه ۱ نمونه ناکافی، گروه ۲ خوش‌خیم، گروه ۳ آتیپی با اهمیت نامشخص، گروه ۴ نئوپلاسم فولیکولار، گروه ۵ مشکوک به بدخیمی و گروه ۶ بدخیم. برای هر گروه یک محدوده تقریبی از احتمال سرطان مشخص شده است؛ مثلاً این احتمال در گروه ۲ حدود ۴ درصد و در گروه ۶ حدود ۹۷ درصد است. عدد بتسدا معمولاً در انتهای گزارش و گاهی با اعداد رومی مثل III یا IV نوشته می‌شود. همین عدد است که مسیر بعدی را تعیین می‌کند، نه کلمه «مشکوک» به‌تنهایی.

بتسدا ۳ یا آتیپی با اهمیت نامشخص (AUS)

اگر در جواب شما بتسدا ۳ یا عبارت Atypia of Undetermined Significance آمده، یعنی سلول‌ها تغییرات خفیفی دارند. این تغییرات ممکن است به‌خاطر التهاب، کیست یا کم بودن تعداد سلول‌ها در نمونه باشد و لزوماً ربطی به سرطان ندارد. بر اساس ویرایش ۲۰۲۳ سیستم بتسدا، میانگین احتمال سرطان در این گروه حدود ۲۲ درصد است و در مطالعات مختلف بین ۱۳ تا ۳۰ درصد گزارش شده است. یعنی از هر پنج نفری که چنین جوابی می‌گیرند، معمولاً حدود چهار نفر سرطان ندارند. در این گروه، پزشک بسته به ظاهر ندول در سونوگرافی و شرایط خود شما ممکن است تکرار FNA، تست مولکولی، پیگیری با سونوگرافی یا در موارد کمتر، جراحی تشخیصی را پیشنهاد کند.

نئوپلاسم فولیکولار یا بتسدا ۴ چه معنایی دارد؟

کلمه «نئوپلاسم» شاید ترسناک به نظر برسد، اما در این گروه به معنی سرطان نیست. نئوپلاسم فولیکولار یعنی سلول‌های ندول الگوی خاصی دارند که با FNA نمی‌شود فهمید خوش‌خیم‌اند یا بدخیم. دلیلش این است که تفاوت آدنوم فولیکولار خوش‌خیم با کارسینوم فولیکولار در ظاهر تک‌تک سلول‌ها نیست؛ باید دید توده به کپسول یا رگ‌های اطرافش نفوذ کرده یا نه، و این فقط با بررسی کل ندول بعد از جراحی دیده می‌شود. میانگین احتمال سرطان در بتسدا ۴ حدود ۳۰ درصد و محدوده آن ۲۳ تا ۳۴ درصد است. پس تقریباً دو سوم این ندول‌ها خوش‌خیم از آب درمی‌آیند. به همین دلیل، پزشکان پیش از تصمیم به جراحی، معمولاً تست مولکولی یا بررسی دقیق‌تر سونوگرافی را هم در نظر می‌گیرند.

بتسدا ۵؛ وقتی پاتولوژیست به بدخیمی مشکوک است

بتسدا ۵؛ وقتی پاتولوژیست به بدخیمی مشکوک است

بتسدا ۵ (Suspicious for Malignancy) جدی‌ترین گروه در میان جواب‌های مشکوک است. در این حالت پاتولوژیست بسیاری از ویژگی‌های سرطان، به‌ویژه سرطان پاپیلاری تیروئید، را دیده اما همه معیارها کامل نبوده است. میانگین احتمال سرطان در این گروه حدود ۷۴ درصد و محدوده آن ۶۷ تا ۸۳ درصد است. با این حال، هنوز از هر چهار نفر تقریباً یک نفر ندول خوش‌خیم دارد. در این مرحله معمولاً جراحی پیشنهاد می‌شود و پزشک بر اساس اندازه ندول، یافته‌های سونوگرافی گردن و وضعیت غدد لنفاوی تصمیم می‌گیرد که برداشتن یک لوب کافی است یا کل تیروئید. اگر جواب‌تان بتسدا ۵ است، بهتر است زودتر با جراح یا متخصص غدد مشورت کنید؛ اما این وضعیت معمولاً اورژانسی نیست و فرصت تصمیم‌گیری آرام وجود دارد.

چرا FNA همیشه جواب قطعی نمی‌دهد؟

در FNA با یک سوزن بسیار نازک فقط مقدار کمی از سلول‌های ندول برداشته می‌شود. این روش سریع، کم‌درد و دقیق است، اما همه ساختار بافت را نشان نمی‌دهد. گاهی ندول بخش‌های کیستی یا خونی دارد، گاهی سلول‌ها به‌خاطر التهاب تیروئید (مثل هاشیموتو) ظاهر غیرعادی پیدا می‌کنند و گاهی هم ویژگی‌های ندول طوری است که فقط با بررسی کامل بافت می‌شود درباره‌اش قضاوت کرد. هیچ‌کدام از این‌ها به معنای اشتباه پزشک نیست. جواب نامشخص نشان می‌دهد پاتولوژیست با احتیاط گزارش داده و نخواسته بدون شواهد کافی، حکم خوش‌خیم یا بدخیم بدهد. انجام نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی و به دست فرد باتجربه، احتمال نمونه ناکافی را کمتر می‌کند.

تکرار FNA تیروئید چه زمانی پیشنهاد می‌شود؟

تکرار FNA بیشتر برای جواب‌های بتسدا ۱ (نمونه ناکافی) و بتسدا ۳ به کار می‌رود. در بسیاری از بیمارانی که دوباره نمونه‌برداری می‌شوند، جواب به یک گروه قطعی‌تر، اغلب خوش‌خیم، تغییر می‌کند و همین می‌تواند جلوی یک جراحی غیرضروری را بگیرد. فاصله بین دو نمونه‌برداری را پزشک تعیین می‌کند؛ گاهی چند هفته صبر می‌کنند تا تغییرات ناشی از سوزن قبلی برطرف شود. بهتر است نمونه‌برداری دوباره با هدایت سونوگرافی انجام شود تا سوزن دقیقاً به بخش‌های جامد و مشکوک ندول برسد. اگر پزشک تکرار نمونه‌برداری را توصیه کرده، می‌توانید برای انجام FNA تیروئید در تهران به مرکز تصویربرداری تابناک مراجعه کنید و جواب سونوگرافی و FNA قبلی را همراه داشته باشید.

تست مولکولی ندول تیروئید چه کمکی می‌کند؟

تست مولکولی روی همان سلول‌های گرفته‌شده در FNA انجام می‌شود و به دنبال تغییرات ژنتیکی مرتبط با سرطان تیروئید، مثل جهش BRAF یا RAS، می‌گردد. تست‌هایی مانند ThyroSeq و Afirma بیشتر برای ندول‌های بتسدا ۳ و ۴ به کار می‌روند. اگر نتیجه منفی باشد، احتمال سرطان آن‌قدر پایین می‌آید که پزشک ممکن است به‌جای جراحی، پیگیری با سونوگرافی را انتخاب کند. اگر هم جهش پرخطری پیدا شود، تصمیم درباره جراحی و وسعت آن دقیق‌تر گرفته می‌شود. این تست‌ها همه‌جا در دسترس نیستند و هزینه قابل‌توجهی دارند؛ پس قبل از نمونه‌برداری مجدد، درباره امکان ارسال نمونه برای بررسی مولکولی با پزشک‌تان صحبت کنید. تست مولکولی جای نظر پزشک را نمی‌گیرد، فقط یک قطعه دیگر به این پازل اضافه می‌کند.

نقش سونوگرافی و TI-RADS در تصمیم پزشک

نقش سونوگرافی و TI-RADS در تصمیم پزشک

پزشک هیچ‌وقت فقط به جواب FNA نگاه نمی‌کند. ظاهر ندول در سونوگرافی تیروئید، که معمولاً با سیستم امتیازدهی TI-RADS گزارش می‌شود، وزن زیادی در تصمیم‌گیری دارد. ندول جامد و هیپواکو با حاشیه نامنظم، کلسیفیکاسیون‌های ریز یا شکل «بلندتر از پهن»، حتی با جواب بتسدا ۳ هم جدی‌تر گرفته می‌شود. در مقابل، ندولی با ظاهر کم‌خطر و آتیپی خفیف ممکن است فقط تحت پیگیری قرار بگیرد. وضعیت غدد لنفاوی گردن، اندازه ندول و تغییر آن نسبت به سونوگرافی‌های قبلی هم در این تصمیم اثر دارند. به همین خاطر، همه گزارش‌ها و تصاویر قبلی را نگه دارید و در هر ویزیت همراه‌تان ببرید.

اگر جراحی لازم شد، چه انتظاری داشته باشید؟

گاهی بهترین راه برای رسیدن به جواب قطعی، برداشتن یک لوب تیروئید یا لوبکتومی تشخیصی است. در این جراحی فقط نیمی از غده برداشته می‌شود و بسیاری از بیماران بعد از آن به قرص لووتیروکسین نیاز پیدا نمی‌کنند. اگر بررسی کامل بافت نشان دهد ندول خوش‌خیم بوده، درمان معمولاً همین‌جا تمام می‌شود. اگر هم سرطان تشخیص داده شود، خبر دلگرم‌کننده این است که شایع‌ترین نوع آن، یعنی سرطان پاپیلاری تیروئید، رشد آهسته‌ای دارد و بیشتر بیماران با درمان مناسب، سال‌های طولانی زندگی عادی دارند. از سال ۲۰۱۶ هم یکی از زیرگروه‌های بسیار کم‌خطر با نام NIFTP دیگر سرطان به حساب نمی‌آید. نوع و وسعت جراحی را جراح بعد از دیدن همه نتایج با شما در میان می‌گذارد.

روزهای بین جواب مشکوک و تصمیم نهایی را چطور بگذرانید؟

فاصله بین گرفتن جواب مشکوک و تصمیم نهایی معمولاً سخت‌ترین بخش ماجراست. چند کار ساده کمک می‌کند این دوره آرام‌تر بگذرد. گزارش FNA و سونوگرافی را در یک پوشه نگه دارید و قبل از ویزیت سوال‌هایتان را بنویسید؛ مثلاً اینکه گروه بتسدا شما چند است، قدم بعدی چیست و آیا تست مولکولی برایتان مفید است. جست‌وجوی بی‌پایان در اینترنت و مقایسه خودتان با تجربه دیگران معمولاً فقط نگرانی را بیشتر می‌کند، چون هر ندول شرایط خودش را دارد. در بیشتر موارد چند هفته فرصت برای تصمیم درست وجود دارد. با این حال، اگر در این مدت گرفتگی صدا، بزرگ شدن سریع توده یا مشکل در بلع پیدا کردید، زودتر به پزشک خبر دهید.

نتیجه‌گیری

جواب مشکوک نمونه‌برداری تیروئید به معنای قطعی سرطان نیست. در بتسدا ۳ و ۴ بیشتر ندول‌ها در نهایت خوش‌خیم‌اند و حتی در بتسدا ۵ هم بخشی از بیماران سرطان ندارند. مهم این است که گروه بتسدا خود را بدانید و همراه پزشک، با کمک سونوگرافی، تکرار FNA، تست مولکولی یا جراحی تشخیصی، مسیر بعدی را انتخاب کنید. اگر برای سونوگرافی تیروئید یا تکرار نمونه‌برداری به یک مرکز مطمئن نیاز دارید، می‌توانید با مرکز تصویربرداری تابناک بهترین تصویربرداری در بلوار کشاورز از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره 02188800404 تماس بگیرید و جواب‌های قبلی‌تان را هم همراه داشته باشید.

منابع

The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology (Thyroid, 2023) — طبقه‌بندی شش‌گانه جواب FNA و احتمال سرطان هر گروه
American Thyroid Association — Thyroid Nodules — راهنمای بیمار درباره ندول تیروئید و نمونه‌برداری
NHS — Thyroid cancer: tests and next steps — مراحل تشخیص و پیگیری سرطان تیروئید

سوالات متداول

نه. بتسدا ۳ یعنی آتیپی با اهمیت نامشخص و میانگین احتمال سرطان در آن حدود ۲۲ درصد است؛ پس بیشتر این ندول‌ها خوش‌خیم‌اند. پزشک معمولاً تکرار FNA، تست مولکولی یا پیگیری با سونوگرافی را پیشنهاد می‌کند.

فاصله دقیق را پزشک تعیین می‌کند. گاهی چند هفته صبر می‌کنند تا تغییرات ناشی از سوزن قبلی برطرف شود. بهتر است نمونه‌برداری دوباره با هدایت سونوگرافی و با در دست داشتن جواب‌های قبلی انجام شود.

نه همیشه. حدود دو سوم ندول‌های بتسدا ۴ خوش‌خیم‌اند. پزشک با توجه به سونوگرافی، اندازه ندول و در صورت امکان نتیجه تست مولکولی تصمیم می‌گیرد که جراحی تشخیصی لازم است یا پیگیری کافی است.

این نگرانی رایج است، اما پخش شدن سلول‌ها در مسیر سوزن در FNA تیروئید بسیار نادر است. سوزن نازک و روش هدایت‌شده با سونوگرافی، FNA را به یکی از ایمن‌ترین روش‌های بررسی ندول تبدیل کرده است.

زمان آماده شدن جواب به آزمایشگاه پاتولوژی بستگی دارد و معمولاً بین چند روز تا حدود دو هفته است. اگر تست مولکولی هم درخواست شود، ممکن است جواب نهایی کمی دیرتر به دست شما برسد.