سنجش تراکم استخوان برای چه کسانی ضروریتر است؟ اگر در دوران یائسگی هستید، سابقه شکستگی یا مصرف کورتون دارید، این مطلب را برای پیشگیری از پوکی استخوان بخوانید.
چه کسانی باید سنجش تراکم استخوان انجام دهند؟
آنچه در این مقاله میخوانید
افراد نیازمند سنجش تراکم استخوان
سنجش تراکم استخوان (اسکن DEXA) دقیقترین روش برای تشخیص بهموقع پوکی استخوان (بیماری خاموش) است. انجام این آزمایش برای گروههای زیر در اولویت قطعی قرار دارد:
افراد در ردههای سنی بحرانی
تمام زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال (حتی بدون هیچ علامت قبلی).
زنان در دوران یائسگی (بهویژه با فاکتور خطر)
بانوانی با افت ناگهانی استروژن، بهخصوص در موارد یائسگی زودرس (زیر ۴۵ سال) یا سابقه برداشتن تخمدانها.
افراد دارای سابقه «شکستگیهای خفیف»
تجربه شکستگی (بهویژه در مچ دست، لگن یا مهرهها) با ضربات سادهای مثل زمینخوردن معمول بعد از ۵۰ سالگی.
مصرفکنندگان طولانیمدت کورتون
افرادی که بیش از ۳ ماه مداوم داروهای کورتونی (مثل پردنیزولون، دگزامتازون و بتامتازون) مصرف کردهاند.
مبتلایان به بیماریهای خاص و گوارشی
بیماران مبتلا به روماتیسم، پرکاری تیروئید، سلیاک، دیابت مزمن و افرادی که عمل جراحی لاغری (بایپس یا اسلیو معده) انجام دادهاند.
بیماران تحت هورمونتراپی سرطان
زنان تحت درمان سرطان پستان (داروهای مهارکننده آروماتاز) و مردان مبتلا به سرطان پروستات تحت درمان کاهش تستوسترون.
افراد دارای علائم هشداردهنده بالینی
کاهش قد بیش از ۳ تا ۴ سانتیمتر نسبت به جوانی یا ایجاد قوز و خمیدگی ناگهانی در ستون فقرات.
افراد با فاکتورهای ارثی و فیزیکی خاص
سابقه شکستگی لگن در والدین، لاغری شدید (BMI زیر ۱۹)، کمبود شدید ویتامین D و مصرف مداوم سیگار یا الکل.
شایان ذکر است مرکز تصویربرداری پزشکی تابناک با مجهزترین دستگاههای روز دنیا و کادر متخصص، محیطی استاندارد را برای انجام دقیق سنجش تراکم استخوان در بلوار کشاورز فراهم کرده است.
افراد در ردههای سنی بحرانی
تمام زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال (حتی بدون هیچ علامت قبلی).
زنان در دوران یائسگی (بهویژه با فاکتور خطر)
بانوانی با افت ناگهانی استروژن، بهخصوص در موارد یائسگی زودرس (زیر ۴۵ سال) یا سابقه برداشتن تخمدانها.
افراد دارای سابقه «شکستگیهای خفیف»
تجربه شکستگی (بهویژه در مچ دست، لگن یا مهرهها) با ضربات سادهای مثل زمینخوردن معمول بعد از ۵۰ سالگی.
مصرفکنندگان طولانیمدت کورتون
افرادی که بیش از ۳ ماه مداوم داروهای کورتونی (مثل پردنیزولون، دگزامتازون و بتامتازون) مصرف کردهاند.
مبتلایان به بیماریهای خاص و گوارشی
بیماران مبتلا به روماتیسم، پرکاری تیروئید، سلیاک، دیابت مزمن و افرادی که عمل جراحی لاغری (بایپس یا اسلیو معده) انجام دادهاند.
بیماران تحت هورمونتراپی سرطان
زنان تحت درمان سرطان پستان (داروهای مهارکننده آروماتاز) و مردان مبتلا به سرطان پروستات تحت درمان کاهش تستوسترون.
افراد دارای علائم هشداردهنده بالینی
کاهش قد بیش از ۳ تا ۴ سانتیمتر نسبت به جوانی یا ایجاد قوز و خمیدگی ناگهانی در ستون فقرات.
افراد با فاکتورهای ارثی و فیزیکی خاص
سابقه شکستگی لگن در والدین، لاغری شدید (BMI زیر ۱۹)، کمبود شدید ویتامین D و مصرف مداوم سیگار یا الکل.
شایان ذکر است مرکز تصویربرداری پزشکی تابناک با مجهزترین دستگاههای روز دنیا و کادر متخصص، محیطی استاندارد را برای انجام دقیق سنجش تراکم استخوان در بلوار کشاورز فراهم کرده است.
آمادگیها و نکات مهم قبل از مراجعه
آمادگی برای سنجش تراکم استخوان (DEXA) بسیار ساده، بدون درد و بدون نیاز به بیهوشی یا ناشتایی است؛ با این حال رعایت چند نکته کلیدی برای جلوگیری از خطای تشخیصی دستگاه ضروری است:
علت: قرص یا بقایای حلنشده کلسیم در معده و روده میتواند روی مهرههای کمری بیفتد و دستگاه به اشتباه تراکم استخوان را بالاتر از حد واقعی نشان دهد.
طلا، جواهرات، کمربند، پیرسینگ و وسایل فلزی در ناحیه کمر و لگن باید قبل از تصویربرداری خارج شوند تا ایجاد سایه مصنوعی (Artifact) نکنند.
مصرف سایر داروهای روزانه (مانند داروهای فشار خون، تیروئید یا قند) بدون مانع است و نیازی به قطع آنها نیست.
قطع مصرف مکملهای کلسیم (۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل)
مهمترین نکته: از ۲۴ تا ۴۸ ساعت پیش از اسکن، مصرف قرصهای کلسیم و مولتیویتامینهای حاوی کلسیم را متوقف کنید.علت: قرص یا بقایای حلنشده کلسیم در معده و روده میتواند روی مهرههای کمری بیفتد و دستگاه به اشتباه تراکم استخوان را بالاتر از حد واقعی نشان دهد.
فاصله زمانی با سایر آزمایشهای تصویربرداری حاوی ماده حاجب
اگر اخیراً تصویربرداریهایی مانند سیتیاسکن با تزریق ماده حاجب، عکس رادیولوژی با باریم (بلع یا تنقیه باریم) یا اسکنهای پزشکی هستهای انجام دادهاید، باید حداقل ۷ تا ۱۴ روز صبر کنید و سپس تست تراکم استخوان بدهید تا اثر ماده حاجب از بدن دفع شود.پوشش مناسب و عدم همراه داشتن اشیای فلزی
لباسی راحت، گشاد و ترجیحاً بدون بخشهای فلزی (زیپ، دکمه فلزی، سگک یا سیم زیرین لباس زیر) بپوشید.طلا، جواهرات، کمربند، پیرسینگ و وسایل فلزی در ناحیه کمر و لگن باید قبل از تصویربرداری خارج شوند تا ایجاد سایه مصنوعی (Artifact) نکنند.
اطلاعرسانی در مورد بارداری
با وجود اینکه میزان اشعه ایکس در اسکن DEXA بسیار اندک است (کمتر از اشعه عکس رادیولوژی قفسه سینه)، انجام آن در دوران بارداری ممنوع است. خانمها در صورت احتمال یا وجود بارداری باید حتماً به پرسنل مرکز اطلاع دهند.تغذیه و مصرف سایر داروها
نیاز به ناشتایی نیست: میتوانید قبل از تست به صورت عادی غذا و آب میل کنید.مصرف سایر داروهای روزانه (مانند داروهای فشار خون، تیروئید یا قند) بدون مانع است و نیازی به قطع آنها نیست.
به همراه داشتن سوابق پزشکی قبلی
در صورتی که قبلاً تست تراکم استخوان، عکس رادیولوژی از مهرهها/لگن یا سابقه جراحی و تعویض مفصل (پروتز فلزی در لگن یا ستون فقرات) داشتهاید، حتماً مدارک قبلی را همراه داشته باشید و به کارشناس مربوطه اطلاع دهید تا ناحیه مناسب دیگری (مثل دست غیرغالب) برای اسکن انتخاب شود.بهترین زمان و فاصله تکرار تست DEXA
بهترین زمان شروع و فواصل تکرار سنجش تراکم استخوان (DEXA Scan) بر اساس سن، میزان ریسک و نتیجه آزمایش قبلی تعیین میشود:
افراد پرخطر: همزمان با شروع یائسگی زودرس (زیر ۴۵ سال)، پس از تجربه اولین شکستگی با ضربه خفیف بالای ۵۰ سالگی، یا پیش از شروع مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی و هورمونی.
معمولاً تکرار آن هر ۳ تا ۵ سال یکبار (و گاهی تا ۱۰ سال در افراد کمخطر) کفایت میکند.
افراد مبتلا به استئوپنی خفیف (T-Score بین ۱- تا ۱.۵-):
کاهش تراکم خفیف است و آزمایش بعدی معمولاً ۳ تا ۵ سال بعد توصیه میشود.
افراد مبتلا به استئوپنی پیشرفته (T-Score بین ۱.۵- تا ۲.۴-):
به دلیل احتمال بالاتر پیشرفت بیماری، باید هر ۱ تا ۲ سال یکبار بررسی شوند.
افراد مبتلا به پوکی استخوان قطعی (T-Score کمتر از ۲.۵-):
برای بررسی اثربخشی داروهای تجویزشده، تست باید هر ۱ تا ۲ سال یکبار تکرار شود.
گروههای با ریسک بسیار بالا:
افرادی که دوزهای بالای کورتون مصرف میکنند یا بیماری فعال تخ علامت:** برای زنان در ۶۵ سالگی و برای مردان در ۷۰ سالگی.
افراد پرخطر: همزمان با شروع یائسگی زودرس (زیر ۴۵ سال)، پس از تجربه اولین شکستگی با ضربه خفیف بالای ۵۰ سالگی، یا پیش از شروع مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی و هورمونی.
بهترین زمان برای «اولین سنجش»
افراد بدون علامت: برای زنان در ۶۵ سالگی و برای مردان در ۷۰ سالگی.افراد پرخطر: همزمان با شروع یائسگی زودرس (زیر ۴۵ سال)، پس از تجربه اولین شکستگی با ضربه خفیف بالای ۵۰ سالگی، یا پیش از شروع مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی و هورمونی.
فواصل استاندارد برای «تکرار آزمایش»
افراد با نتیجه نرمال (T-Score بالای ۱-):معمولاً تکرار آن هر ۳ تا ۵ سال یکبار (و گاهی تا ۱۰ سال در افراد کمخطر) کفایت میکند.
افراد مبتلا به استئوپنی خفیف (T-Score بین ۱- تا ۱.۵-):
کاهش تراکم خفیف است و آزمایش بعدی معمولاً ۳ تا ۵ سال بعد توصیه میشود.
افراد مبتلا به استئوپنی پیشرفته (T-Score بین ۱.۵- تا ۲.۴-):
به دلیل احتمال بالاتر پیشرفت بیماری، باید هر ۱ تا ۲ سال یکبار بررسی شوند.
افراد مبتلا به پوکی استخوان قطعی (T-Score کمتر از ۲.۵-):
برای بررسی اثربخشی داروهای تجویزشده، تست باید هر ۱ تا ۲ سال یکبار تکرار شود.
گروههای با ریسک بسیار بالا:
افرادی که دوزهای بالای کورتون مصرف میکنند یا بیماری فعال تخ علامت:** برای زنان در ۶۵ سالگی و برای مردان در ۷۰ سالگی.
افراد پرخطر: همزمان با شروع یائسگی زودرس (زیر ۴۵ سال)، پس از تجربه اولین شکستگی با ضربه خفیف بالای ۵۰ سالگی، یا پیش از شروع مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی و هورمونی.
اقدامات پیشگیرانه برای حفظ سلامت استخوان
برای حفظ سلامت و تراکم استخوان، رعایت همزمان تغذیه هدفمند، ورزش مداوم و اصلاح سبک زندگی ضروری است.
در بخش تغذیه، دریافت روزانه کلسیم کافی از طریق لبنیات، مغزها و سبزیجات برگسبز در کنار تأمین ویتامین D (با آزمایش خون و نور خورشید) پایه اصلی استحکام اسکلت بدن است؛ چراکه کلسیم بدون ویتامین D جذب نمیشود. همچنین مصرف پروتئین باکیفیت و منیزیم به ترمیم و بازسازی ماتریکس استخوانی کمک شایانی میکند.
در کنار تغذیه، انجام منظم ورزشهای تحمل وزن مانند پیادهروی تند و تمرینات قدرتی با وزنه، سلولهای استخوانساز را مستقیماً به افزایش تراکم تحریک میکند. از سوی دیگر، ترک دخانیات و الکل همراه با کاهش مصرف نمک و نوشابههای گازدار، مانع از دفع کلسیم و تخریب بافت استخوان میشود. در نهایت، ایمنسازی محیط خانه و رفع عوامل لغزندگی، مهمترین سپر دفاعی برای پیشگیری از زمینخوردن و شکستگیهای خطرناک در سنین بالاتر است.
سخن پایانی
پوکی استخوان یک «بیماری خاموش» است که تا پیش از وقوع شکستگی، هیچ علامت مشخصی نشان نمیدهد. انجام بهموقع سنجش تراکم استخوان (DEXA)، بهویژه برای زنان یائسه، افراد بالای ۶۵ سال، مصرفکنندگان کورتون و افراد دارای سابقه شکستگی یا ژنتیک مثبت، یک ضرورت حیاتی برای تشخیص زودهنگام و پیشگیری از ناتوانیهای حرکتی است. با شناخت عوامل خطر، انجام تستهای دورهای و اتخاذ سبک زندگی سالم شامل تغذیه غنی از کلسیم و ویتامین D، ورزش منظم و اصلاح عادات روزمره، میتوان با خیالی آسوده از سلامت اسکلتی و کیفیت زندگی در میانسالی و سالمندی محافظت کرد.
رادیولوژی و سونوگرافی تابناک با بهرهگیری از پیشرفتهترین دستگاههای سنجش تراکم استخوان (با کمترین دوز تابش و بالاترین دقت محاسباتی) و همراهی تیمی مجرب از متخصصان رادیولوژی، بستری امن و استاندارد را برای ارزیابی دقیق سلامت اسکلتی شما فراهم کرده است. تشخیص زودهنگام، کلید پیشگیری از شکستگیهای استخوانی است؛ برای رزرو نوبت و بررسی وضعیت استخوانهای خود، میتوانید بهسادگی از طریق دکمه دریافت نوبت در سایت اقدام کرده یا مستقیماً با شماره تماس 02188800404 ارتباط برقرار کنید
منابع
mayoclinic.org
nhs.uk
رادیولوژی و سونوگرافی تابناک با بهرهگیری از پیشرفتهترین دستگاههای سنجش تراکم استخوان (با کمترین دوز تابش و بالاترین دقت محاسباتی) و همراهی تیمی مجرب از متخصصان رادیولوژی، بستری امن و استاندارد را برای ارزیابی دقیق سلامت اسکلتی شما فراهم کرده است. تشخیص زودهنگام، کلید پیشگیری از شکستگیهای استخوانی است؛ برای رزرو نوبت و بررسی وضعیت استخوانهای خود، میتوانید بهسادگی از طریق دکمه دریافت نوبت در سایت اقدام کرده یا مستقیماً با شماره تماس 02188800404 ارتباط برقرار کنید
منابع
mayoclinic.org
nhs.uk
سوالات متداول
این فرایند بسیار سریع، ساده و کاملاً بدون درد است. قرارگیری بیمار روی تخت و تصویربرداری از نواحی هدف (معمولاً ستون فقرات و مفصل ران) تنها بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زمان میبرد و نیاز به هیچگونه دوره نقاهت یا استراحت پس از تست ندارد.
میزان تابش پرتو ایکس در اسکن تراکم استخوان فوقالعاده اندک است (کمتر از یکدهم اشعه رادیوگرافی ساده قفسه سینه یا معادل میزان تابش طبیعی محیطی در یک روز عادی). بنابراین، این روش تستی بسیار ایمن تلقی میشود؛ اگرچه انجام آن برای بانوان باردار به دلیل حساسیت جنین ممنوع است.
وجود پروتز مانع انجام تست نیست؛ با این حال، فلزات مانع عبور اشعه شده و سنجش تراکم استخوان در آن بخش خاص را غیردقیق میکنند. بنابراین، اگر در یک مفصل ران یا مهره خاص پلاتین دارید، اپراتور ارزیابی را روی مفصل سمت مقابل یا استخوان ساعد دست انجام خواهد داد.
